Aylık Ulaşım Harcamalarınız Nasıl Hesaplanmalı

Bütçe tablomu ilk kez ciddi ciddi oturup çıkardığımda en çok şaşırdığım kalem ulaşım oldu. Kirayı biliyordum, faturaları aşağı yukarı tahmin ediyordum, market için de bir aralık vardı kafamda. Ama ulaşıma "ayda şu kadar veriyorum" diyemedim. Çünkü ulaşım tek bir ödeme değil: bir gün benzin alıyorsunuz, bir gün otobüs kartına yükleme yapıyorsunuz, üç ayda bir lastik çeviriyorsunuz, yılda bir sigorta ödüyorsunuz. Hepsi ayrı ayrı küçük görünüyor, toplamı ise beni fena çarptı.

Sorun: Ulaşım gideri neden hep eksik hesaplanıyor

Çoğumuz ulaşım maliyetini "depoyu kaç günde bitiriyorum" sorusuyla sınırlıyoruz. Oysa aracın kendisi bir maliyet merkezi. Ben ilk hesabımda yalnızca yakıtı yazdım ve ayda 3.000 TL gibi bir sayı buldum. Sonra yıl sonunda banka ekstrelerimi geriye dönük taradığımda gerçek rakamın neredeyse iki katı olduğunu gördüm. Aradaki fark şu üç kalemden geliyordu:

• Düzensiz ama kaçınılmaz masraflar: Muayene, sigorta, kasko, vergi. Bunlar yılda bir ya da iki kez çıkıyor, o yüzden aylık algımıza girmiyor.
• Aşınma kaynaklı masraflar: Lastik, balata, yağ, akü, silecek. Bugün ödemiyorsunuz ama her kilometrede biraz borçlanıyorsunuz.
• Görünmez küçük ödemeler: Otopark, köprü/otoyol geçişi, araç yıkama, ceza. Tek tek 40-50 TL, ay sonunda ciddi bir yığın.

Bu yüzden bir ulaşım gideri bütçesi kurarken yaklaşımım şu oldu: yıllık toplamı bul, on ikiye böl. Aylık düşünmeye çalıştığınız sürece hep eksik çıkıyorsunuz.

Adım adım kendi hesabımı nasıl çıkardım

1. Sabit ve yıllık kalemleri listeledim. Sigorta, kasko, vergi, muayene, varsa taşıt kredisi taksiti. Bunları topladım, 12'ye böldüm. Sabit masraf tablomda ayrı bir satır olarak duruyor.
2. Yakıtı kilometre üzerinden hesapladım. Tahmin yerine ölçüm: bir ay boyunca kilometre sayacını not aldım. Aylık 900 km yaptığımı gördüm. Aracımın ortalama tüketimi 7 litre/100 km, yani 63 litre. Litre fiyatıyla çarpınca gerçek yakıt maliyetim ortaya çıktı.
3. Bakım için kilometre başına karşılık ayırdım. Lastik takımı, periyodik bakım ve fren gibi kalemlerin ortalama ömrünü kilometre olarak yazdım, fiyatını bu kilometreye böldüm. Böylece "her 1.000 km'de şu kadar bakım borcu birikiyor" diyebildim. Bu paranın önemli bir kısmı zaten acil durum fonundan değil, ayrı bir araç zarfından çıkıyor artık.
4. Küçük ödemeleri bir ay boyunca kaydettim. Otopark ve geçiş ücretleri için ekstre satırlarını tek tek işaretledim. Harcamaları takip etme alışkanlığı burada gerçekten işe yaradı.

Seçenekleri yan yana koymak

Rakamlar netleşince kaçınılmaz soru geldi: Araç kullanmak benim için mantıklı mı? Kendi durumum için üç senaryoyu karşılaştırdım. Aşağıdaki tabloda kullandığım yapıyı paylaşıyorum; siz kendi fiyatlarınızı yazarak aynı tabloyu doldurabilirsiniz.

Benim tablomda toplu taşıma en ucuzu çıktı, ama işe gidiş saatlerimde iki aktarma yapmam gerekiyordu ve günde bir saatimi yiyordu. Karma kullanım ise şaşırtıcı biçimde iyi bir orta yol oldu: hafta içi aylık kart, hafta sonu araç. Sigorta ve vergi değişmedi ama yakıt, otopark ve bakım tarafında ciddi bir düşüş gördüm.

Aracı satmadığınız sürece sabit maliyetler duruyor. O yüzden karma kullanımın kazancı yakıt, otopark ve aşınma tarafında; hesabınızı buna göre kurun.

Önerim: Ulaşımı iki katmanlı yönetin

Kendi sistemimi şöyle kurdum ve iki yıldır bozmadım:

• Katman 1 – Sabit ulaşım: Sigorta, vergi, muayene, kredi taksiti ve aylık kart. Bunlar tahmin edilebilir, sabit masraflar tarafında duruyor ve aylık karşılıklarını kenara koyuyorum.
• Katman 2 – Değişken ulaşım: Yakıt, otopark, geçiş, ara bakım. Buna aylık bir üst sınır koyuyorum ve harcama kategorileri tablomda ayrı satır olarak izliyorum.

Sınırı belirlerken yüzde üzerinden düşünmek işimi kolaylaştırdı. 50-30-20 mantığında ulaşım, ihtiyaçlar bölümüne giriyor ve net gelirimin yüzde 15'ini geçmemesini hedefliyorum. Üzerine çıktığım aylarda önce değişken