50-30-20 Bütçe Kuralı Nedir

Maaş yattıktan on gün sonra hesaba bakıp "para nereye gitti?" diye sorduğum çok ay oldu. Harcamalarımı yazıyordum, fişleri biriktiriyordum, hatta bir dönem üç ayrı uygulama denedim. Sorun kayıt tutmakta değildi; kaydettiğim rakamların ne kadar olması gerektiğine dair bir ölçüm noktam yoktu. Market faturasına 6.000 lira vermek çok mu, normal mi? Kirası gelirimin yarısını yiyen bir eve taşınmak mantıklı mı? İşte 50-30-20 kuralı tam bu boşluğu doldurduğu için işime yaradı.

Kural aslında ne diyor?

Fikir çok basit: eline geçen net geliri üçe böl.

• %50 — İhtiyaçlar: Kira, aidat, elektrik, su, doğalgaz, internet, temel market alışverişi, ulaşım, zorunlu sigortalar, varsa kredi taksitinin asgari kısmı. Yani ödemediğinde hayatın aksadığı kalemler.
• %30 — İstekler: Dışarıda yemek, kahve, tatil, dijital abonelikler, hobiler, marka kıyafet, yeni telefon. Hayatı yaşanır kılan ama teknik olarak vazgeçilebilir olan her şey.
• %20 — Birikim ve borç kapatma: Acil durum fonu, yatırım, bireysel emeklilik ve kredi kartı borcunun asgari tutarın üzerinde kalan kısmı.

Buradaki kritik ayrım şu: kredi kartının asgari ödemesi ihtiyaç sayılırken, borcu eritmek için koyduğun fazla para birikim tarafına yazılıyor. Ben bunu ilk başta karıştırmıştım; borcun tamamını %50'nin içine sıkıştırınca tablo hep kırmızı görünüyordu.

Bir de hesabı net gelir üzerinden yapmak gerekiyor. Vergi, SGK kesildikten sonra elinize geçen rakam. Serbest çalışıyorsanız vergiyi kenara ayırdıktan sonra kalan tutar.

Kendi tablomda ne oldu?

İlk kez hesapladığımda 40.000 TL net gelirim vardı. Olması gereken ile gerçek durum şöyleydi:

Tabloyu görünce şok olmadım aslında, çünkü kirası yüksek bir yerde oturuyordum. Ama "istekler" tarafındaki 13.200 lirayı ayrıştırdığımda içinden dört tane unuttuğum abonelik ve haftada üç kez sipariş çıktı. Harcamaları kategorilere ayırma alışkanlığı olmadan bu resmi göremezsiniz; ben de sabit masrafları tek tek listeleyene kadar kiranın gelirimin %38'ini yediğini fark etmemiştim.

Diğer yöntemlerle karşılaştırma

50-30-20 tek seçenek değil. Denediğim üç yöntemi yan yana koyayım:

Sıfır tabanlı bütçeyi iki ay uyguladım ve rakamlar mükemmeldi, ama üçüncü ay tabloyu açmayı bıraktım. 50-30-20 kuralının asıl avantajı sürdürülebilir olması: haftada beş dakika bakıp "ihtiyaç kovası şişmiş" demek yetiyor.

Oranlar tutmuyorsa ne yapmalı?

Türkiye'de kira ve gıda yükü nedeniyle %50 sınırını tutturmak çoğu kişi için gerçekçi değil. Buna takılıp kuralı çöpe atmak yerine şöyle uyarladım:

1. Geçiş oranı belirleyin. 60-25-15 ile başlayıp altı ayda bir yüzde birkaç puan kaydırın. Benim üçüncü ayki dağılımım 62-23-15'ti, dokuzuncu ayda 55-25-20'ye indi.
2. Önce %20'yi kilitleyin. Maaş yattığı gün otomatik talimatla ayrı bir hesaba gitsin. Kalanla yaşamayı öğrenmek, ay sonunda artanı biriktirmeyi ummaktan çok daha etkili.
3. Kısılacak yeri doğru seçin. İhtiyaç tarafında en büyük kalem genelde konut; bunu kısmak taşınmak demek, kolay değil. Buna karşılık istekler tarafında 1.500-2.000 liralık iyileştirme bir hafta sonu işi. Abonelikleri gözden geçirmek, kahveyi işe götürmek, sipariş sıklığını yarıya indirmek bende ilk ayda fark yarattı.
4. Kredi kartı borcu varsa sıralamayı değiştirin. Faiz oranı mevduat getirisinin üstündeyse, acil durum fonuna sembolik bir tutar (bir maaşlık) ayırıp %20'nin geri kalanını borca yıkmak matematiksel olarak daha doğru.

Benim önerim

Bütçeyle ilk kez ciddi ciddi uğraşacaksanız 50-30-20 ile başlayın. Üç ay boyunca hiçbir şeyi değiştirmeden sadece ölçün — harcamalarınızı bu üç kovaya dağıtın ve gerçek oranlarınızı görün. Çoğu insan bu aşamada zaten refleks olarak kısmaya başlıyor, çünkü rakamı görmek tek başına davranışı değiştiriyor.© 2026 Fatura Harcama